کمبود ویتامین D

معرفی بیماری

کمبود ویتامین D یکی از شایع‌ترین کمبودهای تغذیه‌ای در جهان است که به‌دلیل کاهش دریافت از رژیم غذایی، کمبود نور خورشید، اختلال در جذب یا افزایش نیاز بدن رخ می‌دهد. ویتامین D یک هورمون استروئیدی حیاتی است که نقش کلیدی در جذب کلسیم، سلامت استخوان‌ها و دندان‌ها، عملکرد سیستم ایمنی، تنظیم التهاب، کاهش خطر بیماری‌های قلبی-عروقی و دیابت نوع ۲ دارد. سطح نرمال ویتامین D خون (۲۵-هیدروکسی ویتامین D) بین ۳۰ تا ۶۰ نانوگرم در میلی‌لیتر است و سطح زیر ۲۰ نانوگرم به‌عنوان کمبود تشخیص داده می‌شود.

علائم و عوارض

• علائم شایع: خستگی و بی‌حالی، درد استخوان و عضله، ضعف عضلانی، ریزش مو، افسردگی، کاهش سیستم ایمنی
• عوارض جدی: پوکی استخوان، نرمی استخوان (استئومالاسی)، راشیتیسم (در کودکان)، افزایش خطر بیماری‌های قلبی، دیابت، سرطان‌ها، بیماری‌های خودایمنی

منابع غذایی و جذب

منابع غذایی ویتامین D محدود هستند و شامل ماهی‌های چرب (سالمون، قزل‌آلا، تن، خال‌مخالی)، روغن کبد ماهی، زرده تخم‌مرغ، جگر، و غذاهای غنی‌شده (شیر، ماست، برخی غلات صبحانه) می‌شوند. بهترین منبع ویتامین D، نور مستقیم خورشید است (حداقل ۱۵-۲۰ دقیقه در روز، بین ساعت ۱۰ صبح تا ۳ بعدازظهر، بدون ضدآفتاب). جذب ویتامین D با مصرف هم‌زمان چربی (روغن، کره) افزایش می‌یابد و کمبود منیزیم می‌تواند تبدیل ویتامین D به شکل فعال را مختل کند.

مواد غذایی و عوامل مؤثر

• منابع خوب: ماهی سالمون، قزل‌آلا، تن، ساردین، روغن کبد ماهی، زرده تخم‌مرغ، جگر، شیر غنی‌شده، قارچ‌های آفتاب‌دیده
• عوامل افزایش جذب: مصرف هم‌زمان با چربی (روغن زیتون، کره)، دریافت کافی منیزیم و روی
• عوامل کاهش جذب: کمبود منیزیم، چاقی، بیماری‌های گوارشی (سلیاک، کرون)، مصرف برخی داروها (کورتیکواستروئیدها)