زخم معده (اولسر پپتیک)

معرفی بیماری

زخم معده یا اولسر پپتیک، یک ضایعه باز و دردناک در مخاط داخلی معده (زخم معده) یا بخش اولیه روده کوچک (زخم اثنی‌عشر) است که در اثر آسیب دیدن لایه محافظ مخاط توسط اسید معده و آنزیم‌های گوارشی ایجاد می‌شود. دو عامل اصلی ایجاد زخم معده، عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری و مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) هستند. علائم شامل درد سوزشی یا گرسنگی‌گونه در ناحیه معده (که معمولاً با خوردن غذا بهبود یا تشدید می‌شود)، تهوع، استفراغ، کاهش وزن، نفخ و آروغ زدن است. زخم معده در صورت عدم درمان می‌تواند به خونریزی داخلی، سوراخ شدن دیواره معده و حتی سرطان معده منجر شود.

علائم و عوامل خطر

• علائم: درد سوزشی یا گرسنگی‌گونه در ناحیه بالای شکم (که ممکن است با خوردن غذا بهبود یابد یا تشدید شود)، درد شبانه (به‌ویژه در زخم اثنی‌عشر)، تهوع و استفراغ، کاهش وزن، نفخ و آروغ زدن، در موارد خونریزی: استفراغ خونی یا مدفوع تیره و چسبناک
• عوامل خطر: عفونت هلیکوباکتر پیلوری (شایع‌ترین علت)، مصرف طولانی داروهای NSAIDs (ایبوپروفن، آسپرین، دیکلوفناک)، مصرف الکل و سیگار، استرس شدید، بیماری‌های زمینه‌ای (سیروز، نارسایی کلیوی)

نقش تغذیه در تسریع بهبودی

تغذیه صحیح نقش مهمی در ترمیم مخاط معده و کاهش علائم زخم معده دارد. پرهیز از غذاهای محرک (تند، اسیدی، چرب، سرخ‌شده، کافئین، الکل) ضروری است. مصرف وعده‌های غذایی کوچک و مکرر (۶ وعده در روز) به کاهش اسید معده و جلوگیری از گرسنگی شدید کمک می‌کند. غذاهای مفید شامل غلات کامل (جو دوسر، برنج قهوه‌ای)، سبزیجات پخته (هویج، کدو، کلم بروکلی)، میوه‌های غیراسیدی (موز، سیب، گلابی)، پروتئین‌های کم‌چرب (مرغ، ماهی، تخم‌مرغ)، لبنیات کم‌چرب (شیر، ماست) و عسل طبیعی (که خواص ضدباکتریایی و ترمیم‌کنندگی دارد) هستند. کلم (آب کلم تازه) به‌دلیل خواص ترمیم‌کننده مخاط معده در طب سنتی بسیار توصیه می‌شود.

مواد غذایی مفید و مضر

• مفید: جو دوسر، برنج قهوه‌ای، هویج پخته، کدو، کلم بروکلی، موز، سیب، گلابی، مرغ کبابی، ماهی، تخم‌مرغ، شیر کم‌چرب، ماست پروبیوتیک، عسل طبیعی، کلم (آب کلم)، گلاب
• مضر: غذاهای تند (فلفل، ادویه‌جات)، غذاهای اسیدی (مرکبات، گوجه‌فرنگی، سرکه)، غذاهای چرب و سرخ‌شده، کافئین (قهوه، چای پررنگ)، الکل، نوشیدنی‌های گازدار، غذاهای فرآوری‌شده، غذاهای بسیار شور