فتق هیاتال (لغزنده)

معرفی بیماری

فتق هیاتال یا فتق لغزنده، یک وضعیت گوارشی است که در آن بخشی از معده از طریق شکاف دیافراگم (هیاتوس) به‌سمت بالا و داخل قفسه سینه حرکت می‌کند. این شایع‌ترین نوع فتق دیافراگمی است و معمولاً با ریفلاکس معده به مری (GERD) همراه است، زیرا حرکت معده به سمت بالا باعث تضعیف اسفنکتر تحتانی مری و بازگشت اسید به مری می‌شود. فتق هیاتال بسیار شایع است و شیوع آن با افزایش سن افزایش می‌یابد (بیش از ۵۰٪ افراد بالای ۵۰ سال به درجاتی از آن مبتلا هستند). علائم شامل سوزش سر دل، ریفلاکس اسید، درد قفسه سینه، دشواری در بلع، آروغ زدن و گاهی تنگی نفس است. در موارد شدید و نادر، می‌تواند باعث خونریزی گوارشی و اختلال در گردش خون معده شود.

علائم و عوامل خطر

• علائم: سوزش سر دل (به‌ویژه پس از غذا و هنگام دراز کشیدن)، ریفلاکس اسید به دهان، درد قفسه سینه (که می‌تواند با درد قلبی اشتباه شود)، دشواری در بلع (دیسفاژی)، آروغ زدن مکرر، حالت تهوع، در موارد شدید: خونریزی گوارشی (استفراغ خونی یا مدفوع تیره)
• عوامل خطر: افزایش سن، چاقی (به‌ویژه چاقی شکمی که فشار بر دیافراگم را افزایش می‌دهد)، سرفه مزمن، استفراغ مکرر، زور زدن هنگام دفع، بارداری، سابقه خانوادگی

نقش تغذیه در کاهش علائم

تغذیه نقش کلیدی در کنترل علائم فتق هیاتال و پیشگیری از عوارض دارد. کاهش وزن (در افراد چاق) یکی از مؤثرترین راه‌ها برای کاهش فشار بر دیافراگم و بهبود علائم است. پرهیز از غذاهای محرک (چرب، سرخ‌شده، تند، اسیدی، کافئین، شکلات، نعنا، الکل) که اسفنکتر تحتانی مری را شل کرده و ریفلاکس را افزایش می‌دهند، ضروری است. مصرف وعده‌های غذایی کوچک و مکرر (۵-۶ وعده در روز) به جای وعده‌های بزرگ، از فشار به معده جلوگیری می‌کند. عدم دراز کشیدن تا ۳ ساعت پس از صرف غذا و بالا بردن سر تخت هنگام خواب (حدود ۱۵-۲۰ سانتی‌متر) به کاهش ریفلاکس شبانه کمک می‌کند. غذاهای مفید شامل غلات کامل، سبزیجات غیراسیدی، میوه‌های غیراسیدی، پروتئین‌های کم‌چرب و لبنیات کم‌چرب هستند.

مواد غذایی مفید و مضر

• مفید: غلات کامل (جو دوسر، برنج قهوه‌ای)، سبزیجات غیراسیدی (کلم، هویج، کدو، کلم بروکلی)، میوه‌های غیراسیدی (موز، سیب، گلابی، خربزه)، پروتئین‌های کم‌چرب (مرغ کبابی، ماهی، تخم‌مرغ)، لبنیات کم‌چرب، سوپ‌ها (بدون ادویه تند)
• مضر: غذاهای چرب و سرخ‌شده، غذاهای تند (فلفل، ادویه‌جات قوی)، غذاهای اسیدی (مرکبات، گوجه‌فرنگی، سرکه)، کافئین (قهوه، چای پررنگ، نوشابه)، شکلات، نعنا، الکل، نوشیدنی‌های گازدار، وعده‌های غذایی بزرگ