آفت دهان (استوماتیت آفتی)

معرفی بیماری

آفت دهان یا استوماتیت آفتی، یک بیماری شایع و دردناک دهانی است که با ایجاد زخم‌های کوچک، کم عمق و گرد با مرزهای قرمز و مرکز سفید یا زرد بر روی مخاط دهان (لب‌ها، گونه‌ها، زبان، کف دهان و لثه) مشخص می‌شود. این زخم‌ها معمولاً ۷ تا ۱۴ روز طول می‌کشند و می‌توانند باعث درد شدید، به‌ویژه هنگام خوردن، نوشیدن و صحبت کردن شوند. آفت به سه نوع مینور (شایع‌ترین، کمتر از ۱ سانتی‌متر)، ماژور (بزرگتر و عمیق‌تر) و هرپتی‌فورم (چندین زخم کوچک) تقسیم می‌شود. علل دقیق آفت ناشناخته است، اما عوامل مختلفی مانند استرس، ضربه به دهان، کمبودهای تغذیه‌ای (B12، آهن، فولات، روی)، حساسیت به مواد غذایی (گلوتن، لبنیات، اسیدها)، تغییرات هورمونی، سیستم ایمنی ضعیف و برخی بیماری‌های زمینه‌ای در بروز آن نقش دارند.

علائم و عوامل خطر

• علائم: زخم‌های دردناک با مرزهای قرمز و مرکز سفید یا زرد روی مخاط دهان، درد و سوزش (به‌ویژه با غذاهای اسیدی یا تند)، دشواری در خوردن، نوشیدن و صحبت کردن، تب خفیف و بزرگ شدن غدد لنفاوی (در موارد شدید)
• عوامل خطر: استرس روانی، کمبودهای تغذیه‌ای (B12، آهن، فولات، روی)، حساسیت به مواد غذایی (گلوتن، لبنیات، مرکبات، گوجه‌فرنگی، شکلات، آجیل)، ضربه به دهان (مسواک زدن شدید، گاز گرفتن)، تغییرات هورمونی (قاعدگی)، بیماری‌های خودایمنی (بیماری کرون، سلیاک، بهجت)

نقش تغذیه در پیشگیری و درمان

تغذیه نقش مهمی در پیشگیری و درمان آفت دهان دارد. ویتامین B12 (جگر، گوشت، ماهی، تخم‌مرغ)، آهن (گوشت قرمز، جگر، اسفناج، عدس)، اسیدفولیک (سبزیجات برگ سبز، حبوبات، مرکبات) و روی (گوشت، تخمه کدو، مغزها) به ترمیم مخاط دهان و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کنند. در زمان بروز آفت، مصرف غذاهای نرم و خنک (سوپ، ماست، پوره، شیر، بستنی) که تحریک کننده نباشند، توصیه می‌شود. پرهیز از غذاهای محرک (تند، اسیدی، شور، سفت، داغ) در زمان زخم ضروری است.

مواد غذایی مفید و مضر

• مفید (در زمان آفت): ماست، شیر، بستنی (ساده)، سوپ خنک، پوره سیب‌زمینی، عسل (ضدباکتری)، آب نارگیل
• مفید (پیشگیری): جگر (B12 و آهن)، گوشت، تخم‌مرغ، سبزیجات برگ سبز (فولات)، تخمه کدو (روی)
• مضر (در زمان آفت): غذاهای تند (فلفل، ادویه‌جات)، غذاهای اسیدی (مرکبات، گوجه‌فرنگی، سرکه، آناناس)، غذاهای سفت و برنده (چیپس، نان تست، آجیل)، غذاهای داغ، نوشیدنی‌های گازدار