کمبود کلسیم

معرفی بیماری

کمبود کلسیم یا هیپوکلسمی، زمانی رخ می‌دهد که سطح کلسیم در خون پایین‌تر از حد طبیعی باشد. کلسیم فراوان‌ترین ماده معدنی در بدن است و برای عملکرد صحیح سیستم عصبی، انقباض عضلات، انتقال پیام‌های عصبی، تنظیم ضربان قلب و ترشح هورمون‌ها ضروری است. کمبود کلسیم می‌تواند به دلیل دریافت ناکافی از رژیم غذایی، جذب ناقص (کمبود ویتامین D، بیماری‌های گوارشی)، افزایش دفع (مصرف زیاد نمک، کافئین، پروتئین حیوانی)، داروها (دیورتیک‌ها، کورتیکواستروئیدها) یا بیماری‌های زمینه‌ای (کم‌کاری تیروئید، نارسایی کلیوی) رخ دهد. کمبود طولانی‌مدت کلسیم می‌تواند به پوکی استخوان، نرمی استخوان (استئومالاسی)، مشکلات دندانی و افزایش خطر شکستگی‌ها منجر شود.

علائم و عوامل خطر

• علائم: گرفتگی و اسپاسم عضلات (به‌ویژه در پاها و پشت)، گزگز و بی‌حسی در انگشتان و اطراف دهان، خستگی و ضعف، اختلالات خواب، افسردگی و اضطراب، تپش قلب، مشکلات دندانی (پوسیدگی، شکنندگی دندان)، خشکی و شکنندگی ناخن‌ها، پوکی استخوان (در طولانی‌مدت)
• عوامل خطر: رژیم غذایی کم‌کلسیم، کمبود ویتامین D، گیاهخواری شدید (بدون دریافت لبنیات و منابع جایگزین)، سن بالا (کاهش جذب)، بارداری و شیردهی (افزایش نیاز)، بیماری‌های گوارشی (سلیاک، کرون، کولیت)، مصرف زیاد نمک و کافئین، برخی داروها (کورتیکواستروئیدها، دیورتیک‌ها)

منابع غذایی و جذب

بهترین منابع غذایی کلسیم شامل لبنیات (شیر، ماست، پنیر، دوغ)، کنجد (به‌ویژه کنجد بوداده)، بادام، ساردین و ماهی کیلکا (با استخوان)، سبزیجات برگ سبز (کلم پیچ، اسفناج، کلم بروکلی، برگ شلغم) به‌شرط پختن برای کاهش اگزالات، توفو و شیر سویا (غنی‌شده با کلسیم)، و انجیر خشک هستند. جذب کلسیم با مصرف هم‌زمان ویتامین D افزایش می‌یابد و با مصرف زیاد فیتات‌ها (سبوس غلات) و اگزالات‌ها (اسفناج، ریواس، چغندر) کاهش می‌یابد. مصرف کلسیم در وعده‌های کوچک و همراه با غذا جذب بهتری دارد.

مواد غذایی مفید

• لبنیات: شیر، ماست، پنیر، دوغ
• کنجد و بادام: کنجد بوداده، شیره کنجد (اردی)، کره بادام
• ماهی با استخوان: ساردین، کیلکا، ماهی تن (کنسرو با استخوان)
• سبزیجات: کلم پیچ، کلم بروکلی، برگ شلغم (پخته)
• سویا: توفو، شیر سویا غنی‌شده
• میوه‌های خشک: انجیر خشک، کشمش
• منابع ویتامین D: ماهی‌های چرب، زرده تخم‌مرغ، نور خورشید (برای جذب بهتر کلسیم)